😟
Sürekli endişe
Birden fazla yaşam alanında, en az 6 aydır süren, kontrol edilemeyen aşırı kaygı.
Anksiyete Kümelenmesi · DSM-5
Yaygın Anksiyete Bozukluğu (GAD)
Süregelen, kontrol edilemeyen endişe. DSM-5 kriterleri, Wells'in metakognitif modeli ve kanıta dayalı süreç.
DSM-5 + GAD-7Wells metakognitif8 dk okuma
Yazar: Uzm. Psk. Berk Mete·Mayıs 2026
7 dk okuma
Özet
YAB, birden çok yaşam alanına yayılan, en az 6 aydır süren ve kontrol edilmesi güç sürekli endişe tablosudur. Çekirdek tedavi BDT ve metakognitif terapidir; SSRI/SNRI şiddetli vakalarda eklenebilir.
1 dakikada anlat
Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), belirli bir konuya bağlı olmayan, konudan konuya atlayan ve kontrol edilemeyen endişenin en az altı aydır sürmesiyle tanımlanır. Endişe bittiğinde yenisi başlar; kas gerginliği, yorgunluk ve uyku sorunları eşlik eder. Bilişsel davranışçı terapide belirsizliğe tahammülsüzlük çalışılır, endişe ertelenebilir hale getirilir ve bedensel gerginlik düzenleme becerileriyle ele alınır.
Pratik 4 adım
- Endişe günlüğü tutma: Hangi düşüncelerin zihninizi sürekli meşgul ettiğini kaydedin.
- Endişe erteleme: Gün içine dağılan endişeyi belirli bir 'endişe saatine' erteleyin.
- Metakognitif çalışma: 'Endişelenmek beni hazırlar' gibi inançları sorgulayın.
- Belirsizlik toleransı: Yüzde yüz emin olmadan yaşama kapasitenizi kademeli güçlendirin.
Bu kişiler için
Endişesi bir konudan diğerine atlayan, en az altı aydır kontrol edemediği bu endişeyle yaşayan kişiler için.
Profesyonel destek ne zaman?
Endişeniz en az altı aydır sürüyor, birden fazla yaşam alanınızı kapsıyor ve bırakmakta güçlük çekiyorsanız, GAD-7 ölçümüyle başlayan yapılandırılmış bir değerlendirme faydalı olur.
Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB), belirli bir konuya bağlı olmayan, konudan konuya atlayan ve kontrol edilemeyen endişenin en az altı aydır sürmesiyle tanımlanır. Gündelik kaygıdan farkı içeriği değil işleyişidir: endişe bittiğinde yenisi başlar, "ya olursa" senaryoları zihni sürekli meşgul eder, kas gerginliği, yorgunluk ve uyku sorunları tabloya eşlik eder. Endişenin gizli işlevi çoğu zaman şudur: kişi endişelenmeyi hazırlıklı olmakla eşitler — oysa endişe hazırlık değil, hazırlık hissi veren bir tükenme döngüsüdür. Bilişsel davranışçı terapide bu inanç doğrudan hedeflenir: belirsizliğe tahammülsüzlük çalışılır, endişe ertelenebilir ve sınanabilir hale getirilir, bedensel gerginlik düzenleme becerileriyle ele alınır. İlerleme GAD-7 ile izlenir. Endişesiz bir hayat vaat edilmez — endişenin sizi yönetmediği bir hayat ise gerçekçi ve ulaşılabilir bir hedeftir.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre anksiyete bozuklukları, dünya genelinde yaklaşık 301 milyon kişiyi etkileyen en yaygın ruh sağlığı sorunudur.— WHO — Anxiety disorders fact sheet (2023)
YAB — Klinik Veriler
DSM-5-TR ve uluslararası epidemiyoloji.
%3.1
Yıllık yaygınlık
Yetişkin nüfus
%5.7
Yaşam boyu
ABD verisi (Kessler 2005)
2:1
Kadın:Erkek
Cinsiyet oranı
%60+
Komorbid depresyon
YAB ile birlikte sık
Altı Ana Belirti
DSM-5: Endişenin yanında en az 3 belirti — 6 ay süreli, işlevselliği bozmalı.
🥱
Çabuk yorulma
Belirgin bedensel ve zihinsel tükenme; uyku iyi olsa bile dinlenmemiş hissetme.
💪
Kas gerginliği
Boyun, omuz, çene kasları sürekli kasılı; kronik baş ağrısı eşlik eder.
🧠
Konsantrasyon güçlüğü
Zihnin 'boşalması', detaylara odaklanamama, ipucu kaçırma.
😤
İrritabilite
Sinirlenme eşiği düşer; küçük şeylerden büyük tepki.
🌙
Uyku bozukluğu
Uykuya dalma güçlüğü, gece uyanmaları, dinlendirici olmayan uyku.
Endişe Döngüsü — Wells Modeli
Olumlu metakognisyon ('endişelenirsem hazır olurum') → endişeye sığınma → olumsuz metakognisyon → daha çok endişe.
Tetik Düşünce
'Ya...'
Olumlu Meta
'Endişelenmek beni hazırlar.'
Endişe Zinciri
Senaryolar art arda.
Olumsuz Meta
'Endişem kontrolden çıktı.'
İkincil Endişe
Endişe hakkında endişe.
Tükenme
Zihinsel + bedensel.
Tetik Düşünce
'Ya...'
Olumlu Meta
'Endişelenmek beni hazırlar.'
Endişe Zinciri
Senaryolar art arda.
Olumsuz Meta
'Endişem kontrolden çıktı.'
İkincil Endişe
Endişe hakkında endişe.
Tükenme
Zihinsel + bedensel.
Normal Endişe vs YAB
| Özellik | Özellik | Normal Endişe | YAB |
|---|---|---|---|
| Süre | Süre | Olay/sorun süresince | En az 6 ay, sürekli |
| Konu | Konu | Belirli sorun | Birden fazla yaşam alanı, içerikten içeriğe |
| Kontrol | Kontrol edilebilirlik | Bırakabilirsiniz | Bırakmakta güçlük çekersiniz |
| İşlevsellik | İşlevsellik | Korunur | Belirgin bozulma |
| Bedensel | Bedensel | Hafif gerginlik | Kas gerginliği, yorgunluk, uyku bozulması |
Süre
- Özellik
- Süre
- Normal Endişe
- Olay/sorun süresince
- YAB
- En az 6 ay, sürekli
Konu
- Özellik
- Konu
- Normal Endişe
- Belirli sorun
- YAB
- Birden fazla yaşam alanı, içerikten içeriğe
Kontrol
- Özellik
- Kontrol edilebilirlik
- Normal Endişe
- Bırakabilirsiniz
- YAB
- Bırakmakta güçlük çekersiniz
İşlevsellik
- Özellik
- İşlevsellik
- Normal Endişe
- Korunur
- YAB
- Belirgin bozulma
Bedensel
- Özellik
- Bedensel
- Normal Endişe
- Hafif gerginlik
- YAB
- Kas gerginliği, yorgunluk, uyku bozulması
GAD-7 Skor Aralıkları
7 soruluk yaygın anksiyete tarama ölçeği. Klinik tanı değildir; size yön gösterir.
0-4
Minimal
Anlamlı bulgu yok.
5-9
Hafif
İzlenmesi önerilir.
10-14
Orta
Klinik değerlendirme.
15-21
Şiddetli
Aktif süreç önerilir.
BDT + MCT YAB Süreci
Tipik 12-20 seans aralığı. Endişe içeriğinden endişe tutumuna geçiş.
1
Psikoeğitim + endişe günlüğü
Endişenin nasıl çalıştığı, günlük endişe kayıtları, tetikleyici haritası.
2
Endişe tipi ayırma
Çözülebilir endişe vs çözülemez endişe ayrımı. İkisine farklı yaklaşım.
3
Endişe ertelemesi
Gün içinde dağılan endişeyi belirli bir 'endişe saatine' erteleme tekniği.
4
Metakognitif çalışma (Wells)
Endişe hakkındaki inançların ele alınması: 'Endişem kontrolden çıktı.' inancı.
5
Belirsizlik toleransı
%100 emin olmadan yaşamak kapasitesinin güçlendirilmesi.
6
Nüks önleme
Stresli dönemlerde devreye alınacak araçların planlanması.
Sık Sorulan Sorular
Bu rehberi yazarken neye dikkat ettik
- DSM-5, ICD-11 ve TR psikiyatri kılavuzlarını temel aldık.
- Klinik dil değil okur dilinden yazdık — anlaşılır olmak öncelikli.
- Hiçbir vaka, danışan adı ya da kişisel detay yer almaz.
- Tanı vaat etmez, süreç davet eder.
- 6 ayda bir gözden geçiririz — son güncelleme tarihi sayfa üstünde.
BPS
Graduate Member
#763717
Deneyim
2.000+ seans
Yetişkin · çift · çocuk
Memnuniyet
4.9 puan
Google 183+ yorum
Yanıt
24 saat içinde
İlk randevu